Đi đường cao tốc lần đầu

Đường cao tốc không có đèn đỏ, không có ngã tư, xe chạy đều và nhanh. Vì thế nó dễ chịu hơn đường phố ở nhiều mặt, nhưng cũng ít chỗ cho sai sót: một cú phanh gấp hay một lần chuyển làn vội có thể kéo theo cả dòng xe phía sau. Bài này gom những việc cần biết cho chuyến cao tốc đầu tiên: chuẩn bị trước khi đi, tốc độ, làn, khoảng cách và chỗ dừng nghỉ.

Bài viết theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, Thông tư 38/2024/TT-BGTVT về tốc độ và khoảng cách an toàn, và QCVN 41:2024/BGTVT về báo hiệu đường bộ. Các phần ghi "kinh nghiệm" là khuyến cáo trên báo chí, không phải quy định.

Trước khi đi

Xe của bạn có được vào cao tốc không. Khoản 3 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 không cho xe mô tô, xe gắn máy, xe thô sơ, người đi bộ, xe chở người, chở hàng bốn bánh có gắn động cơ và xe máy chuyên dùng chạy chậm hơn tốc độ tối thiểu đi trên cao tốc. Ô tô con thì được vào.

Câu 111 · Chương I

Những trường hợp nào dưới đây không được đi trên đường cao tốc, trừ người, phương tiện giao thông đường bộ và thiết bị phục vụ việc quản lý, bảo trì đường cao tốc?

Kiểm tra xe. Lốp, phanh, nhiên liệu, đèn là bốn thứ các bài hướng dẫn đều nhắc. Trên cao tốc bạn không được dừng xe tùy ý, nên trục trặc nhỏ cũng thành chuyện lớn. Danh sách kiểm tra đầy đủ có ở bài Kiểm tra xe trước khi đi xa.

Xem trước lộ trình. Biết trước mình vào ở nút giao nào, ra ở lối ra nào, giữa đường có trạm dừng nghỉ ở đâu. Trên cao tốc, lỡ lối ra thì phải đi tiếp tới lối ra sau, không được quay lại.

Chọn thời điểm dễ. Các hướng dẫn cho người mới đều khuyên chuyến đầu nên đi lúc đường vắng vừa phải, thời tiết tốt, và bắt đầu bằng một đoạn ngắn trước khi đi đường dài.

Ngủ đủ, không rượu bia. Khoản 2 Điều 9 Luật cấm điều khiển phương tiện mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn. Ở tốc độ cao, vài giây mất tập trung vì mệt, buồn ngủ cũng đủ gây nguy hiểm, nên đừng lên đường khi đã mệt.

Nhận ra mình đang vào cao tốc

Trên đường nhánh dẫn vào cao tốc, bạn thường gặp biển cảnh báo "Đường cao tốc phía trước" (mục C.38 Phụ lục C QCVN 41:2024/BGTVT). Chỗ bắt đầu cao tốc có biển chỉ dẫn "Đường cao tốc" (mục E.40 Phụ lục E).

Biển số W.238Đường cao tốc phía trước

Biển số I.437Đường cao tốc

Từ lúc này, các quy tắc riêng của Điều 25 Luật bắt đầu áp dụng. Nhập vào dòng xe trên cao tốc là bước nhiều người mới lo nhất. Cách đi trên làn tăng tốc, chọn khoảng trống và cách ra khỏi cao tốc có ở bài Nhập làn và ra khỏi đường cao tốc.

Tốc độ: đọc biển trên tuyến

Điều 9 Thông tư 38/2024/TT-BGTVT quy định:

tốc độ tối đa cho phép trên đường cao tốc là 120 km/h;
tốc độ tối thiểu là 60 km/h (riêng cao tốc có tốc độ thiết kế 60 km/h thì theo phương án tổ chức giao thông được duyệt);
đường cao tốc phải đặt biển báo tốc độ tối đa, tối thiểu; trị số cụ thể trên từng tuyến, kể cả đường nhánh ra vào, theo phương án tổ chức giao thông được duyệt.

Nghĩa là 120 km/h là mức trần chung, không phải tốc độ của mọi tuyến. Nhiều đoạn cao tốc có biển tốc độ tối đa thấp hơn, có đoạn đặt tốc độ riêng cho từng làn hoặc từng loại xe. Con số trên biển của đoạn bạn đang đi mới là con số phải theo.

Câu 467 · Chương V

Biển này có ý nghĩa như thế nào?

Đi chậm quá cũng không tốt. Chạy dưới tốc độ tối thiểu ghi trên biển là vi phạm, và xe quá chậm buộc xe phía sau phải phanh, chuyển làn liên tục. Ngoài ra, khoản 2 Điều 12 Luật yêu cầu chạy với tốc độ phù hợp điều kiện đường, mật độ xe, thời tiết. Trời mưa, sương mù hay đông xe thì giảm tốc độ, kể cả khi biển cho phép cao hơn.

Làn: người mới đi làn bên phải

Theo khoản 1 Điều 13 Luật, xe chạy chậm hơn phải đi về bên phải. Khoản 2 cùng điều yêu cầu đi trong một làn, chỉ chuyển làn ở nơi cho phép, mỗi lần chỉ sang một làn liền kề, có tín hiệu báo trước và quan sát bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía trước, phía sau và hai bên.

Kinh nghiệm cho chuyến đầu:

Ở làn bên phải (không phải làn dừng khẩn cấp) và giữ tốc độ đều. Đây là lời khuyên chung của các bài hướng dẫn cho người mới.
Không vội chuyển làn chỉ vì có xe tiến sát phía sau. Chưa thấy khoảng trống an toàn thì cứ giữ làn.
Không đi song song lâu bên cạnh xe khác, nhất là xe tải, xe khách. Nếu thấy xe sau muốn lên trước, giữ đều tốc độ hoặc giảm nhẹ để họ đi qua.
Nhìn xa phía trước, không chỉ nhìn đuôi xe ngay trước mặt, để thấy sớm đèn phanh của cả dòng xe.

Làn trái không bị cấm, nhưng không phải chỗ để đi chậm. Chi tiết ở bài Đi làn trái trên đường cao tốc khi không vượt có được không.

Làn dừng khẩn cấp không phải làn xe chạy. Điểm c khoản 1 Điều 25 Luật cấm cho xe chạy ở làn dừng xe khẩn cấp và phần lề đường, kể cả khi đang ùn tắc. Làn này thường nằm ngoài cùng bên phải, ngăn với phần đường xe chạy bằng vạch giới hạn mép phần đường xe chạy (vạch 3.1, mục G1.3 Phụ lục G QCVN 41:2024/BGTVT).

Khoảng cách: xa hơn bạn nghĩ

Điều 11 Thông tư 38/2024/TT-BGTVT quy định khoảng cách tối thiểu với xe chạy liền trước cùng làn, khi mặt đường khô, không sương mù, đường thẳng, bằng phẳng, tầm nhìn tốt:

Tốc độ đang chạy	Khoảng cách tối thiểu
60 km/h	35 m
Trên 60 đến 80 km/h	55 m
Trên 80 đến 100 km/h	70 m
Trên 100 đến 120 km/h	100 m

Trời mưa, có sương mù, mặt đường trơn, tầm nhìn hạn chế thì phải giữ khoảng cách lớn hơn các con số này (điểm b khoản 2 Điều 11). Nơi có biển "Cự ly tối thiểu giữa hai xe" thì không được nhỏ hơn trị số ghi trên biển.

Câu 159 · Chương I

Khi tham gia giao thông trên đoạn đường không có biển báo "cự ly tối thiểu giữa hai xe", trong điều kiện mặt đường khô ráo, không có sương mù, mặt đường không trơn trượt, địa hình bằng phẳng, đường thẳng, tầm nhìn bảo đảm, xe cơ giới đang chạy với tốc độ từ trên 100 km/h đến 120 km/h, người lái xe phải giữ khoảng cách an toàn với xe đang chạy liền trước tối thiểu là bao nhiêu?

Để hình dung: ở 100 km/h, xe đi gần 28 m mỗi giây. Khoảng cách 70 m chỉ cho bạn chừng hai giây rưỡi để nhận ra xe trước phanh và phản ứng. Trên một số tuyến có biển chỉ dẫn "Giữ khoảng cách lái xe an toàn" nền vàng (biển IE.471, mục 47.22 Điều 47 QCVN 41:2024/BGTVT) để nhắc người lái. Các câu thi về khoảng cách có ở bài Khoảng cách an toàn giữa hai xe: các câu cần nhớ.

Những việc không được làm trên cao tốc

Câu 113 · Chương I

Khi tham gia giao thông trên đường cao tốc, người lái xe không được thực hiện hành vi nào sau đây?

Không quay đầu xe (khoản 4 Điều 15 Luật) và không lùi xe (khoản 2 Điều 16), kể cả khi lỡ lối ra.
Không dừng, đỗ xe ngoài nơi quy định (khoản 2 Điều 25). Làn dừng khẩn cấp chỉ dùng khi xe gặp sự cố hoặc trường hợp bất khả kháng, không dùng để nghỉ, nghe điện thoại, chụp ảnh.
Không chạy trên làn dừng khẩn cấp và phần lề đường (điểm c khoản 1 Điều 25).

Nếu xe hỏng giữa đường, cách đưa xe vào làn dừng khẩn cấp và đặt biển cảnh báo có ở bài Xe gặp sự cố trên cao tốc: dừng ở đâu, đặt biển cảnh báo thế nào. Mức phạt các lỗi trên cao tốc có ở bài Mức phạt các lỗi trên đường cao tốc.

Dừng nghỉ ở đâu

Muốn nghỉ, đổ xăng, đi vệ sinh thì vào trạm dừng nghỉ hoặc ra khỏi cao tốc ở lối ra gần nhất. Theo QCVN 41:2024/BGTVT:

biển chỉ dẫn trạm dừng nghỉ trên cao tốc (IE.456) báo trước khoảng cách tới trạm, rồi hướng rẽ vào trạm (đặt cách nút giao vào trạm khoảng 150 m), rồi lối vào ngay trước trạm. Trên biển có biểu tượng các dịch vụ trong trạm (mục 47.7 Điều 47);
ngay sau khi ra khỏi một trạm, biển IE.458 cho biết khoảng cách tới các trạm dừng nghỉ tiếp theo (mục 47.9).

Biển I.431 "Trạm dừng nghỉ" (mục E.33 Phụ lục E) cũng dùng để chỉ dẫn nơi có dịch vụ cho khách đi đường như ăn uống, nghỉ ngơi, cung cấp nhiên liệu.

Biển số I.431Trạm dừng nghỉ

Không phải trạm dừng nghỉ nào cũng đủ dịch vụ. Theo Cục Đường bộ Việt Nam (4/2026), nhiều trạm mới đưa vào phục vụ trên cao tốc Bắc – Nam mới có các dịch vụ thiết yếu, chỉ một số trạm có cây xăng. Vì vậy, nên xem trước trên bản đồ trạm nào có xăng, đổ đầy bình trước khi vào cao tốc, và khi thấy biển báo trạm dừng nghỉ có dịch vụ mình cần thì vào luôn, đừng để tới trạm sau.

Nghỉ bao lâu một lần? Điều 64 Luật quy định thời gian lái xe liên tục không quá 4 giờ, nhưng đó là quy định cho người lái xe ô tô kinh doanh vận tải và vận tải nội bộ. Với xe gia đình, Luật không đặt mốc riêng. Cách an toàn là lên kế hoạch dừng nghỉ từ trước và nghỉ ngay khi thấy mệt, không cố đi thêm. Đội Cảnh sát giao thông đường bộ cao tốc số 6 (Cục Cảnh sát giao thông) khuyến cáo khi buồn ngủ thì ra nút giao hoặc vào trạm dừng nghỉ gần nhất, không dừng ở làn hoặc dải dừng khẩn cấp để ngủ.

Câu 171 · Chương I

Thời gian lái xe liên tục của người lái xe ô tô kinh doanh vận tải được quy định như thế nào để bảo đảm an toàn giao thông?

Tóm lại

Trước khi đi: kiểm tra lốp, phanh, nhiên liệu, đèn; xem trước lối vào, lối ra, trạm dừng nghỉ; chuyến đầu chọn lúc vắng, thời tiết tốt.
Tốc độ: theo biển trên tuyến; trần chung 120 km/h, sàn chung 60 km/h (Điều 9 Thông tư 38/2024/TT-BGTVT); trời xấu thì giảm.
Làn: người mới đi làn bên phải, mỗi lần chuyển một làn, có xi nhan; không chạy làn dừng khẩn cấp.
Khoảng cách: 100 m khi chạy trên 100 đến 120 km/h, 70 m khi trên 80 đến 100 km/h; trời mưa, sương thì xa hơn (Điều 11).
Không: quay đầu, lùi xe, dừng đỗ ngoài nơi quy định.
Nghỉ: ở trạm dừng nghỉ hoặc ra khỏi cao tốc, nghỉ ngay khi thấy mệt.

Muốn ôn các câu thi về cao tốc, bạn xem bài Câu hỏi về đường cao tốc. Nếu đây cũng là lần đầu bạn tự lái ra đường, đọc thêm Lần đầu lái ô tô ra đường: chuẩn bị gì. Các câu hỏi trong bài trích từ bộ 600 câu hỏi sát hạch, áp dụng đến hết 28/02/2027.

Nguồn

Đã đối chiếu với văn bản gốc và các nguồn dưới đây lần cuối ngày 23/10/2026.