Lần đầu lái ô tô ra đường: chuẩn bị gì

Có bằng B trong tay rồi, chuyến đi đầu tiên một mình vẫn khác hẳn những buổi tập có thầy ngồi cạnh. Không còn ai giữ phanh phụ, không còn tuyến đường quen của sân tập. Bài này gom những việc nên làm trước khi lăn bánh, để chuyến đầu tiên của bạn nhẹ nhàng và an toàn.

Trước hết: đủ điều kiện để tự lái

Theo khoản 1 Điều 56 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, người lái xe phải có giấy phép lái xe còn điểm, còn hiệu lực, phù hợp với loại xe đang lái. Khi ra đường phải mang theo:

• chứng nhận đăng ký xe;
• giấy phép lái xe;
• chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường;
• chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.

Giấy tờ nào đã tích hợp vào tài khoản định danh điện tử thì có thể xuất trình qua tài khoản đó (khoản 3 Điều 56). Xem thêm Giấy phép lái xe điện tử trên VNeID.

Nếu bạn chưa có bằng thì chưa được tự lái ra đường, kể cả khi có người quen đã có bằng ngồi cạnh. Khoản 5 Điều 56 Luật quy định người tập lái ô tô chỉ được thực hành trên xe tập lái, trên tuyến đường tập lái, có giáo viên dạy lái bảo trợ tay lái. Khoản 7 Điều 9 Luật cũng cấm giao xe cơ giới cho người không đủ điều kiện điều khiển.

Chỉnh ghế, gương, dây đai trước khi lăn bánh

Làm theo thứ tự: ghế trước, rồi dây đai, rồi gương. Ghế thay đổi thì vị trí mắt thay đổi, gương chỉnh trước sẽ lệch.

Ghế: chỉnh khoảng cách tới vô lăng, độ ngả lưng ghế và độ cao (nếu ghế có) để ngồi thẳng lưng mà chân vẫn đạp ga, phanh, côn (nếu có) dễ dàng. Hai tay nắm vô lăng như câu 211: tay trái ở vị trí 9 đến 10 giờ, tay phải ở vị trí 2 đến 4 giờ. Ngồi sát vô lăng hay ngả người ra sau đều làm bạn đánh lái, đạp phanh kém chính xác.

Chỉnh ghế khi xe đã nổ máy thì cần số phải ở N hoặc P (xe số sàn: số 0). Xe đang ở số D hay số 1 mà bạn lỡ chân rời phanh lúc nhích ghế thì xe có thể trôi.

Dây đai: khoản 2 Điều 10 Luật yêu cầu người lái và người được chở trên ô tô phải thắt dây đai an toàn ở những chỗ có trang bị dây đai. Thắt dây trước khi chỉnh gương để tư thế ngồi không đổi nữa.

Gương:

• Gương trong xe: nhìn thấy trọn kính sau và mặt đường phía sau, không lệch về một bên.
• Hai gương ngoài: dùng để quan sát phía sau của từng bên thân xe, nhất là khi chuyển làn và lùi xe.
• Chỉnh lại mỗi lần lên xe, vì người khác có thể đã đổi vị trí ghế và gương. Không chỉnh gương khi xe đang chạy.

Gương chỉnh đúng vẫn có góc không nhìn thấy. Trước khi chuyển làn, bạn vẫn phải quay đầu nhìn nhanh sang bên. Xem Điểm mù của ô tô và xe tải.

Làm quen xe trước khi ra phố

Mỗi xe có độ nhạy chân ga, chân phanh khác nhau, đặc biệt khi chiếc xe của bạn khác chiếc xe đã tập. Lỗi hay gặp của người mới là đạp ga, đạp phanh quá gấp vì chưa quen độ nhạy bàn đạp. Trước khi ra phố, hãy dành vài phút ở bãi đỗ hay sân rộng, vắng người để:

• đạp phanh nhẹ, phanh mạnh để biết xe dừng thế nào;
• tìm sẵn công tắc xi nhan, đèn pha, đèn khẩn cấp, gạt mưa, phanh tay;
• tiến, lùi chậm vài lần để quen kích thước xe.

Với xe số sàn, nhớ trình tự khởi hành mà bạn đã học:

Xe số tự động có cách vào số và dùng chân khác hẳn. Xem bài Lái ô tô số tự động cho người mới.

Chọn giờ và chọn tuyến cho chuyến đầu

Không có quy định nào về giờ hay tuyến cho người mới lái. Dưới đây là cách giảm bớt số việc phải xử lý cùng lúc, để bạn tập trung vào quan sát:

• Ban ngày, trời khô ráo. Mưa và đêm tối làm tầm nhìn kém, đường trơn; để dành cho khi đã quen tay. Xem Lái xe ban đêm và Lái xe an toàn khi trời mưa bão.
• Giờ ít xe cho vài chuyến đầu, rồi mới tăng dần sang giờ đông.
• Tuyến ngắn, đường quen, xem trước bản đồ, biết trước chỗ rẽ, chỗ đỗ. Cài đường đi trên điện thoại trước khi xuất phát và để điện thoại trên giá cố định. Khoản 6 Điều 9 Luật cấm dùng tay cầm và sử dụng điện thoại khi xe đang di chuyển.
• Nhờ một người đã có kinh nghiệm lái ngồi ghế phụ để nhắc quan sát. Người ngồi cạnh chỉ nên nhắc ngắn gọn, không giành tay lái.
• Tỉnh táo, không rượu bia. Khoản 2 Điều 9 Luật cấm điều khiển phương tiện mà trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn.

Trên đường: ba thói quen nên tập ngay từ đầu

1. Đi chậm, giữ khoảng cách. Tốc độ ghi trên biển hay trong Thông tư 38/2024/TT-BGTVT là mức tối đa, không phải mức phải đạt. Trong khu đông dân cư, ô tô được chạy tối đa 60 km/h trên đường đôi hoặc đường một chiều từ hai làn xe cơ giới trở lên, 50 km/h trên đường hai chiều hoặc đường một chiều một làn (Điều 6 Thông tư này). Điều 12 Luật yêu cầu bạn giảm tốc độ hoặc dừng lại ở nhiều nơi như vạch đi bộ, nơi đường giao nhau, khu vực trường học, chợ. Khi chạy dưới 60 km/h, Điều 11 Thông tư 38/2024 không đặt con số cụ thể mà yêu cầu người lái chủ động giữ khoảng cách phù hợp với mật độ xe và tình hình giao thông.

2. Xi nhan sớm, quan sát trước khi đổi hướng.

Khoản 2 Điều 13 Luật yêu cầu mỗi lần chỉ chuyển sang một làn liền kề, có tín hiệu báo trước, quan sát bảo đảm khoảng cách an toàn với xe phía trước, phía sau và hai bên. Lỗi hay gặp của người mới là chỉ nhìn phía trước, quên quan sát hai bên và gương, quên bật xi nhan hoặc bật quá đột ngột.

3. Đi bên phải khi đi chậm. Theo khoản 1 Điều 13 Luật, xe đi tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải theo chiều đi của mình. Đi chậm mà chiếm làn trái thì xe sau phải vượt nhiều hơn, dễ mất an toàn cho cả hai.

Nếu thấy căng thẳng hay mệt, tìm chỗ được phép dừng đỗ, tấp vào nghỉ một lúc rồi đi tiếp.

Tóm lại

• Có bằng phù hợp, mang đủ 4 loại giấy tờ (hoặc xuất trình qua tài khoản định danh điện tử).
• Ghế, dây đai, gương: chỉnh theo thứ tự, mỗi lần lên xe, khi xe đứng yên ở số N hoặc P.
• Làm quen bàn đạp và công tắc ở chỗ vắng trước khi ra phố.
• Chuyến đầu: ban ngày, trời khô, giờ ít xe, tuyến ngắn quen thuộc, không rượu bia, không cầm điện thoại.
• Trên đường: đi chậm, giữ khoảng cách, xi nhan sớm, quan sát gương và quay đầu nhìn trước khi chuyển làn.

Các câu hỏi trong bài trích từ bộ 600 câu hỏi sát hạch, áp dụng đến hết 28/02/2027. Quy định về tốc độ và khoảng cách an toàn theo Thông tư 38/2024/TT-BGTVT đang có hiệu lực tại ngày đối chiếu; bài sẽ được cập nhật khi thông tư này được sửa.