Nhập làn và ra khỏi đường cao tốc

Hai thời điểm khó nhất của một chuyến cao tốc thường là lúc vào và lúc ra. Lúc vào, bạn phải từ đường nhánh chạy chậm hòa vào dòng xe đang chạy nhanh. Lúc ra, bạn phải từ làn trong cùng sang tới lối ra bên phải đúng lúc, không cắt ngang đầu xe khác. Bài này đi qua từng bước theo Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 và hệ thống biển chỉ dẫn cao tốc trong QCVN 41:2024/BGTVT.

Làn tăng tốc, làn giảm tốc là gì

Ở mỗi nút giao, đường nhánh nối vào cao tốc qua một lối vào, và tách ra qua một lối ra (mục 3.28, 3.29 QCVN 41:2024/BGTVT). Nhiều nơi có thêm một làn phụ chạy song song bên phải đường chính:

• Làn tăng tốc nằm ở lối vào: xe từ đường nhánh chạy trên làn này để lên tốc độ trước khi nhập vào làn xe chạy của cao tốc.
• Làn giảm tốc nằm ở lối ra: xe rời làn chính, đi vào làn này rồi mới giảm tốc độ và rẽ ra đường nhánh.

Hai loại làn này được ngăn với làn chính bằng vạch kẻ. Theo mục G1.3 Phụ lục G QCVN 41:2024/BGTVT:

• Vạch liền trắng (vạch 3.2): không được chuyển làn qua, trừ trường hợp khẩn cấp theo luật;
• Vạch đứt trắng (vạch 3.3): được cắt qua, chuyển làn qua vạch;
• Vạch chữ V ở mũi đảo tách làn, nhập làn: không được cắt qua, trừ trường hợp khẩn cấp.

Nghĩa là bạn chỉ nhập vào hay tách ra ở đoạn vạch đứt, không đè lên vùng vạch chữ V ở đầu đảo.

Nhập vào cao tốc

Điểm a khoản 1 Điều 25 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định trước khi nhập vào làn đường của cao tốc phải:

1. có tín hiệu xin vào;
2. nhường đường cho xe đang chạy trên đường;
3. quan sát xe phía sau, bảo đảm khoảng cách an toàn mới cho xe nhập vào làn sát bên phải;
4. nếu có làn tăng tốc thì phải cho xe chạy trên làn đó trước khi nhập vào.

Câu 117 chép gần nguyên văn điểm a nói trên, nên cả ba ý đều đúng và đáp án là "Cả ba ý trên". Đây là câu điểm liệt với hạng B trở lên.

Các bước khi đi trên làn tăng tốc

Kết hợp quy định trên với hướng dẫn trên báo chí, có thể làm theo thứ tự:

• Bật xi nhan trái để xin vào, cho xe trên đường chính biết bạn sắp nhập.
• Tăng tốc độ trên làn tăng tốc cho gần bằng tốc độ dòng xe. Xe nhập vào với tốc độ quá thấp buộc xe phía sau phải phanh gấp. Tốc độ tối thiểu chung trên cao tốc là 60 km/h (Điều 9 Thông tư 38/2024/TT-BGTVT).
• Quan sát gương và ngoái nhìn điểm mù bên trái để tìm khoảng trống đủ rộng giữa hai xe trên làn sát bên phải.
• Nhập vào dứt khoát khi có khoảng trống, rồi tắt xi nhan. Chỉ nhập vào làn sát bên phải; muốn sang làn khác thì đi ổn định một đoạn, mỗi lần chuyển một làn (khoản 2 Điều 13 Luật).

Câu 248 có ba phương án gần giống nhau. Phương án đúng là phương án 1, vì đủ các ý: quan sát, phát tín hiệu, nhường đường cho các xe đang chạy trên đường cao tốc, tăng tốc khi đủ điều kiện an toàn, chạy trên làn tăng tốc nếu có. Phương án 2 thiếu ý nhường đường và chỉ quan sát xe phía trước. Phương án 3 sai vì bảo giảm tốc độ khi nhập vào.

Chưa có khoảng trống thì sao? Quyền ưu tiên thuộc về xe đang chạy trên cao tốc, nên bạn không được chen vào. Nhưng cũng không nên dừng hẳn ở đoạn nhập làn: đây không phải làn dừng khẩn cấp hay chỗ đỗ xe, và khoản 2 Điều 25 chỉ cho dừng, đỗ ở nơi quy định. Xe đứng yên ở đây vừa cản xe nhập làn phía sau, vừa phải tăng tốc từ con số không khi nhập vào. Vì vậy hãy quan sát từ sớm, điều chỉnh tốc độ ngay trên làn tăng tốc để canh khoảng trống.

Câu 597 · Chương VI

Trong tình huống dưới đây, xe con màu đỏ nhập làn đường cao tốc theo hướng mũi tên là đúng hay sai?

1. 1Đúng.
2. 2Sai.

Hiện đáp án

Trong hình, xe màu đỏ từ đường nhánh cắt thẳng vào làn đường chính, ngay trước đầu xe đang chạy trên cao tốc, tức là không nhường đường. Đáp án là "Sai".

Biển báo ở lối vào

Theo Điều 47 QCVN 41:2024/BGTVT, trên đường dẫn vào cao tốc có biển chỉ dẫn khoảng cách đến lối vào (IE.451a) và biển lối vào (IE.451b) ở cuối đường dẫn (mục 47.2). Ở các nút giao đông xe, biển IE.467 báo trước vị trí nhập làn; nơi không đặt biển này thì dùng biển cảnh báo W.207g và W.238 "Đường cao tốc phía trước" (mục 47.18).

Biển số W.238Đường cao tốc phía trước

Tốc độ trên đường nhánh ra, vào cao tốc cũng do phương án tổ chức giao thông của tuyến quy định (khoản 4 Điều 9 Thông tư 38/2024/TT-BGTVT). Biển tốc độ tối đa đặt ở đoạn nhập làn, tách làn mà kèm biển phụ ghi chữ "Lối vào" hoặc "Lối ra" thì chỉ áp dụng cho xe đang nhập làn hoặc tách làn ở đó (điểm i mục B.27 Phụ lục B QCVN 41:2024/BGTVT).

Ra khỏi cao tốc

Điểm b khoản 1 Điều 25 Luật quy định khi chuẩn bị ra khỏi cao tốc phải:

1. quan sát biển báo hiệu chỉ dẫn;
2. chuyển dần sang làn sát bên phải;
3. nếu có làn giảm tốc thì phải cho xe di chuyển trên làn đó trước khi ra khỏi cao tốc.

Phương án đúng là phương án 1. Phương án 2 sai vì có ý lùi xe quay lại lối ra, mà khoản 2 Điều 16 Luật cấm lùi xe trên đường cao tốc.

Đọc biển lối ra

Theo QCVN 41:2024/BGTVT, lối ra trên cao tốc được báo trước khá xa:

• Biển khoảng cách đến lối ra phía trước (IE.454) đặt cách nút giao 2,0 km và 1,0 km, hoặc chỉ một biển ở 1,0 km tùy quy mô nút giao (mục 47.5).
• Biển địa điểm và phương hướng (IE.464) trên giá long môn trước khu vực lối ra, có mũi tên chỉ xuống làn xe nào đi tới địa điểm nào (mục 47.15).
• Biển lối ra (IE.474) chữ trắng nền xanh lá đặt trước lối ra; tại chỗ tách, biển IE.464b đặt ở dải phân ngã ba của nhánh rẽ (mục 47.25, 47.5).

Biển chỉ dẫn trên cao tốc ghi hai thứ tiếng, tiếng Việt và tiếng Anh (mục 46.1.2 Điều 46). Xem trước trên bản đồ lối ra mình cần ứng với địa danh nào giúp bạn nhận ra biển sớm.

Các bước khi ra

• Từ biển 2 km hoặc 1 km, bắt đầu chuyển dần về làn bên phải. Mỗi lần chỉ sang một làn liền kề, có xi nhan, quan sát gương và điểm mù (khoản 2 Điều 13 Luật).
• Bật xi nhan phải trước khi tách khỏi làn chính.
• Đi vào làn giảm tốc ở đoạn vạch đứt, rồi mới giảm dần tốc độ trên làn này, để không cản xe đang chạy trên làn chính. Không chen lấn, tạt đầu xe khác ở đoạn gần lối ra.
• Theo biển tốc độ trên đường nhánh khi đã rời cao tốc.

Lỡ lối ra thì làm gì

Đi tiếp tới lối ra sau. Trên cao tốc không được quay đầu xe (khoản 4 Điều 15 Luật), không được lùi xe (khoản 2 Điều 16), không được dừng xe trên làn xe chạy hay làn dừng khẩn cấp để tính toán lại (khoản 2 Điều 25). Cắt chéo qua vùng vạch chữ V để kịp vào nhánh rẽ cũng là đi sai vạch.

Lối ra sau có thể cách khá xa. Đi thêm một đoạn tốn thời gian, nhưng an toàn hơn mọi cách quay lại. Ở đoạn có nhiều nút giao, biển IE.455 đặt trước nút giao cho biết khoảng cách tới hai hoặc ba lối ra tiếp theo (mục 47.6 Điều 47 QCVN 41:2024/BGTVT).

Tóm lại

• Vào: xi nhan trái, tăng tốc trên làn tăng tốc, nhường xe đang chạy trên cao tốc, chờ khoảng trống rồi nhập vào làn sát bên phải (điểm a khoản 1 Điều 25).
• Không dừng ở đoạn nhập làn, không đè vạch chữ V, không chen vào trước đầu xe khác.
• Ra: để ý biển lối ra từ 2 km, 1 km; chuyển dần từng làn sang phải; vào làn giảm tốc rồi mới giảm tốc (điểm b khoản 1 Điều 25).
• Lỡ lối ra: đi tiếp tới lối ra sau. Không quay đầu, không lùi, không dừng.

Các việc cần chuẩn bị cho chuyến cao tốc đầu tiên có ở bài Đi đường cao tốc lần đầu. Quy tắc chọn làn khi đã vào cao tốc có ở bài Đi làn trái trên đường cao tốc khi không vượt có được không, cách bật xi nhan có ở bài Bật xi nhan bao lâu trước khi chuyển hướng. Muốn ôn đủ các câu thi về cao tốc, xem Câu hỏi về đường cao tốc và Sa hình đường cao tốc và đường có nhiều làn. Các câu hỏi trong bài trích từ bộ 600 câu hỏi sát hạch, áp dụng đến hết 28/02/2027.