Người ngồi sau không đội mũ: ai bị phạt

Câu trả lời ngắn: cả hai người cùng bị phạt. Người lái bị phạt vì chở người không đội mũ bảo hiểm. Người ngồi sau bị phạt vì chính mình không đội mũ. Mỗi người chịu mức phạt 400.000 đến 600.000 đồng. Người lái chỉ không bị phạt khi chở trẻ em dưới 6 tuổi, người bệnh đi cấp cứu hoặc áp giải người vi phạm pháp luật.

Bài viết theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 (Luật số 36/2024/QH15) và Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Luật số 118/2025/QH15 và Nghị định 238/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 15/8/2026) có sửa hai văn bản này, nhưng không sửa các quy định về mũ bảo hiểm nêu trong bài.

Luật yêu cầu ai đội mũ

Khoản 2 Điều 33 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 yêu cầu người lái xe và người được chở trên xe mô tô hai bánh, xe mô tô ba bánh, xe gắn máy đội mũ bảo hiểm đúng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và cài quai đúng quy cách.

Đây là câu điểm liệt với mọi hạng. Đáp án là phương án 1: người ngồi sau cũng phải đội, và đội thì phải cài quai.

Ai bị phạt, phạt bao nhiêu

Bộ đề thi có câu hỏi đúng tình huống này:

Đáp án là phương án 4: "Xử phạt cả người điều khiển và người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy" (câu 75). Nghị định 168/2024/NĐ-CP tách thành hai hành vi riêng của hai người:

Hai lỗi này không bị trừ điểm giấy phép lái xe: khoản 13 Điều 7, nơi liệt kê các lỗi bị trừ điểm của người lái xe máy, không có điểm i khoản 2.

Nếu chính người lái cũng không đội mũ, người lái vi phạm thêm điểm h khoản 2 Điều 7, khung phạt cũng là 400.000 đến 600.000 đồng.

Khi nào người lái không bị phạt

Điểm i khoản 2 Điều 7 có ba ngoại lệ. Người lái không bị phạt khi người ngồi sau không đội mũ là:

• người bệnh đang được chở đi cấp cứu;
• trẻ em dưới 06 tuổi;
• người có hành vi vi phạm pháp luật đang bị áp giải.

Ba ngoại lệ này chỉ nói về việc không phạt người lái. Khoản 2 Điều 33 Luật vẫn yêu cầu mọi người được chở đội mũ, không phân biệt tuổi. Trẻ từ đủ 6 tuổi ngồi sau không đội mũ thì người lái bị phạt như với người lớn.

Những trường hợp hay hỏi

• Đội mũ nhưng không cài quai. Nghị định xử lý như không đội mũ, cho cả người lái lẫn người ngồi sau.
• Chở khách (xe ôm, xe công nghệ). Nghị định không phân biệt người được chở là người nhà hay khách. Khách không đội mũ thì khách bị phạt theo điểm b khoản 5 Điều 12, người lái bị phạt theo điểm i khoản 2 Điều 7.
• Ngồi sau xe đạp điện, xe đạp máy. Luật cũng yêu cầu người điều khiển và người được chở trên xe đạp máy đội mũ (khoản 3 Điều 31). Về xử phạt, người điều khiển xe đạp máy chở người không đội mũ bị phạt 400.000 đến 600.000 đồng (điểm đ khoản 4 Điều 9), với cùng ba ngoại lệ trên. Còn khoản 5 Điều 12, điểm phạt người ngồi sau, chỉ áp dụng với người được chở trên xe mô tô, xe gắn máy và các loại xe tương tự. Chi tiết ở bài Đi xe đạp điện có phải đội mũ bảo hiểm không.

Nên làm gì

• Nhắc người ngồi sau đội mũ và cài quai trước khi nổ máy. Chuyến đi ngắn cũng vậy.
• Để thêm một mũ trong cốp xe nếu bạn hay chở người khác.
• Trẻ em đội mũ vừa cỡ đầu, cài quai chắc, kể cả trẻ dưới 6 tuổi. Ngoại lệ trong nghị định không làm đầu trẻ bớt dễ tổn thương khi ngã.
• Người ngồi sau tự đội mũ cho mình, không chờ người lái nhắc, vì người ngồi sau cũng bị phạt.

Bảng mức phạt đầy đủ các lỗi về mũ bảo hiểm có ở bài Mức phạt không đội mũ bảo hiểm: người lái và người ngồi sau. Chở mấy người, trẻ em ngồi trước hay sau xem bài Xe máy được chở mấy người, trẻ em mấy tuổi được ngồi.