ABS, EBD, BA: các hệ thống hỗ trợ phanh

Trong bảng trang bị an toàn của nhiều mẫu ô tô, bạn hay gặp ba chữ viết tắt ABS, EBD, BA. Ba hệ thống này cùng giúp xe phanh tốt hơn, nhưng mỗi hệ thống làm một việc riêng. Hiểu đúng chúng giúp bạn đạp phanh đúng cách khi gặp tình huống gấp, và biết phải làm gì khi đèn báo ABS sáng.

Hệ thống phanh dùng để làm gì

Trước khi nói tới các hệ thống hỗ trợ, nhắc lại việc chính của phanh. Bộ câu hỏi sát hạch có một câu về điều này.

Hệ thống phanh dùng để giảm tốc độ, dừng xe và "giữ cho xe ô tô đứng yên trên dốc" (câu 284). Phương án 2 là công dụng của hệ thống lái, phương án 3 là công dụng của ly hợp.

Phanh làm việc bằng ma sát giữa má phanh và đĩa (hoặc tang trống) gắn với bánh xe. Nhưng thứ thật sự làm xe dừng lại là độ bám giữa lốp và mặt đường. ABS, EBD và BA đều xoay quanh việc tận dụng độ bám này cho tốt nhất.

ABS: chống bó cứng phanh

Bó cứng là khi bạn phanh quá mạnh so với độ bám của mặt đường, bánh xe ngừng quay trong khi xe vẫn đang lao đi. Lốp trượt trên mặt đường, và lúc đó đánh lái không còn tác dụng: xe đi thẳng theo quán tính dù bạn xoay vô lăng. Đường ướt, đường trơn càng dễ bó cứng.

ABS (Anti-lock Braking System) gồm cảm biến tốc độ ở bánh xe, bộ điều khiển điện tử và bộ điều áp dầu phanh. Khi thấy một bánh sắp bó cứng, hệ thống nhả bớt áp suất phanh ở bánh đó rồi tăng lại, lặp lại nhiều lần trong mỗi giây, để bánh vẫn quay trong lúc xe giảm tốc.

Tài liệu giới thiệu công nghệ phanh của hãng xe nói rõ: mục đích chính của ABS là giữ cho bạn còn điều khiển được hướng xe khi phanh gấp. Nhờ bánh không bị khóa, bạn vẫn có thể vừa phanh vừa lái tránh vật cản.

ABS không làm xe dừng ngay lập tức, cũng không thay được khoảng cách an toàn. Mặt đường trơn thì quãng đường phanh vẫn dài hơn đường khô, dù xe có ABS. Xem thêm Khoảng cách an toàn giữa hai xe và Lái xe khi trời mưa bão.

EBD: phân bổ lực phanh điện tử

Khi phanh, trọng lượng xe dồn lên phía trước. Xe chở nặng ở hàng ghế sau hay cốp sau thì bánh sau lại gánh nhiều hơn. Lực phanh giống nhau ở mọi bánh vì thế không phải lúc nào cũng hợp lý: bánh ít tải dễ bị bó cứng trước, xe có thể lệch hướng.

EBD (Electronic Brakeforce Distribution) dùng chính cảm biến của ABS để chia lực phanh giữa bánh trước và bánh sau, bánh trái và bánh phải theo tải trọng và độ bám của từng bánh. Theo Toyota, EBD làm việc cả khi bạn phanh chưa đủ mạnh để ABS can thiệp. Sách hướng dẫn sử dụng ô tô Honda mô tả EBD là một phần của ABS, cân lực phanh trước và sau theo tải của xe.

Bạn không cần bật hay thao tác gì với EBD. Hệ thống tự làm việc mỗi lần bạn phanh.

BA: hỗ trợ phanh khẩn cấp

Trong tình huống bất ngờ, nhiều người lái đạp phanh không đủ nhanh và không đủ mạnh. Xe dừng chậm hơn khả năng thật của nó.

BA (Brake Assist) nhận biết phanh khẩn cấp qua tốc độ và lực bạn đạp bàn đạp phanh. Khi thấy bạn đạp phanh dồn dập như đang gặp nguy, BA tự tăng thêm áp suất phanh. Vì lực phanh lúc này tăng rất nhanh, BA làm việc cùng ABS để bánh không bị bó cứng.

BA chỉ giúp khi bạn đã đạp phanh. Hệ thống tự phanh khi phát hiện vật cản phía trước là một tính năng khác, không phải BA.

Đạp phanh thế nào trên xe có ABS

Đây là phần quan trọng nhất với người lái. Khi cần phanh gấp trên xe có ABS:

1. Đạp phanh mạnh và dứt khoát.
2. Giữ nguyên chân phanh cho tới khi xe dừng hoặc hết nguy hiểm. Không nhấp nhả bàn đạp. Sách hướng dẫn sử dụng của hãng xe dặn giữ chặt bàn đạp, vì ABS đã tự nhả và siết phanh thay bạn.
3. Nhìn và lái về hướng bạn muốn đi, tránh vật cản.

Khi ABS làm việc, bạn có thể thấy bàn đạp phanh hoặc thân xe rung, bàn đạp lún sâu hơn bình thường, và nghe tiếng mô tơ từ khoang máy. Sách hướng dẫn sử dụng ô tô Honda ghi rõ những hiện tượng này là bình thường. Đừng vì thế mà nhả phanh.

Kỹ thuật nhấp nhả phanh liên tục là cách người lái xe không có ABS tự chống bó cứng bánh. Nếu bạn từng học lái trên xe không có ABS, hãy nhớ đổi thói quen khi lái xe có ABS.

Cách phanh và cảnh báo cụ thể có thể khác nhau giữa các xe. Đọc phần phanh trong sách hướng dẫn sử dụng của chính chiếc xe bạn lái. Sách hướng dẫn của Honda còn lưu ý ABS có thể làm việc không đúng nếu xe dùng lốp sai loại hoặc sai cỡ.

Đèn báo ABS sáng: làm gì

Câu 289 · Chương IV

Khi động cơ ô tô đã khởi động, bảng đồng hồ xuất hiện ký hiệu như hình vẽ dưới đây, báo hiệu tình trạng như thế nào của xe ô tô?

1. 1Báo hiệu hệ thống chống bó cứng phanh bị lỗi.
2. 2Áp suất lốp không đủ.
3. 3Đang hãm phanh tay.
4. 4Sắp hết nhiên liệu.

Hiện đáp án

Ký hiệu chữ ABS trong vòng tròn là đèn báo "hệ thống chống bó cứng phanh bị lỗi" (câu 289).

Bình thường, khi bật khóa điện hoặc khởi động, đèn này sáng lên vài giây để tự kiểm tra rồi tắt. Nếu đèn vẫn sáng sau khi máy đã chạy, hoặc bật sáng khi đang đi, chức năng chống bó cứng đang có lỗi. Theo sách hướng dẫn của một số hãng, lúc chỉ riêng đèn ABS sáng thì phanh thường vẫn làm việc, chỉ là không còn chống bó cứng: phanh gấp thì bánh có thể bị khóa như xe không có ABS.

Khi đó:

• Lái chậm hơn, giữ khoảng cách xa hơn, tránh phanh gấp.
• Đưa xe đi kiểm tra sớm ở xưởng dịch vụ.
• Nếu có thêm đèn báo khác của hệ thống phanh cùng sáng, hoặc bạn thấy phanh khác thường (bàn đạp lún sâu, xe lệch khi phanh), dừng xe ở nơi an toàn và xem sách hướng dẫn hoặc gọi xưởng dịch vụ, cứu hộ.

Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 yêu cầu xe cơ giới tham gia giao thông phải bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật (Điều 35), và nghiêm cấm đưa xe không bảo đảm an toàn kỹ thuật tham gia giao thông (khoản 8 Điều 9). Hệ thống phanh là một trong những phần quan trọng nhất của an toàn kỹ thuật. Xem thêm Kiểm tra xe trước khi đi xa.

Tóm tắt

Các hệ thống này giúp xe phanh tốt hơn, nhưng không thay được tốc độ hợp lý và khoảng cách an toàn. Câu hỏi trong bài trích từ bộ 600 câu hỏi sát hạch, áp dụng đến hết 28/02/2027. Các câu khác về phanh có ở bài Phanh xe đúng cách: các câu về phanh.